Chociaż krótka kariera cieszyńskiego tramwaju dobiegła końca,
my – żyjący współcześnie z wielkim sentymentem powracamy do tego dziesięciolecia,
w którym "nasz" tramwaj kursował przez Cieszyn.
Dziś jest on symbolem ponownego połączenia dwu miast: polskiego i Czeskiego
Cieszyna, a jego sylwetka znana nam ze starych pocztówek i fotografii stała się
kolejnym nostalgicznym (a zarazem historycznym) elementem w poezji regionalnej.
O cieszyńskich tramwajach wspomniała zaolziańska poetka
Renata Putzlacher, która w utworach "Cieszyńskie divertimento"
oraz "Mandala" otwarcie wyraziła swój żal i tęsknotę za
tramwajem, który był, a którego już nie ma.
Fragment publikacji wydanej z okazji
spotkania w "Kawiarni AVION, której nie ma" |
"Urodzić się przed tylu laty
w mieście - naczyniu połączonym,
pierwszym tramwajem mknąć na gapę
przez Olzę (wówczas w obie strony)."
Renata Putzlacher - "Cieszyńskie divertimento"
***
"Znów stoi na moście bezdomny Kohn
a na Menniczej zawodzi Rachela
i tramwaj dzwoni choć po nim
zaginał już ślad
w tym mieście trwa senna niezmienna niedziela"
Renata Putzlacher - "Mandala"
|
(Oba wiersze Renaty Putzlacher zostały umuzycznione i wydane w 1999
roku na dwujęzycznym krążku "Cieszyńskie/Těšínské Divertimento".
Szczegóły na www.avion.tesinsko.cz)
O tramwajach śpiewał również śląsko - czeski bard Jaromír Nohavica w pieśni "Těšínská - Cieszyńska".
|
"Kdybych se narodil před sto lety
v jinačí době
u Larischů na zahradě trhal bych květy
má lásko tobě
Tramvaj by jezdila přes řeku nahoru
slunce by zvedalo hraniční závoru
a z oken voněl by
sváteční oběd
Večer by zněla od Mojzese
melodie dávnověká
bylo by léto tisíc devět set deset
za domem by tekla řeka"
Jaromír Nohavica - "Těšínská"
|
"Gdybym urodził się przed stu laty
w tamtej erze
tylko dla ciebie zrywałbym kwiaty
w to święcie wierzę
Tramwaj na moście codzienny raban
słońce by samo podnosiło szlaban
obiadu zapach i
pełne talerze
Wieczorem śpiewałbym z Mojżeszem
o dawnych wiekach
lato rok tysiąc dziewięćset dziesięć
za domem rzeka"
w przekładzie Renaty Putzlacher
|
W maju 2004 roku cieszyński tramwaj "zaistniał" również
na deskach teatru. Trio Putzlacher - Kočko - Lipus przygotowało polsko
- czeski spektakl oparty na pieśniach Jaromíra Nohavicy. Sztuka otrzymała
międzynarodową nazwę "Těšínské niebo - Cieszyńskie nebe" z
podtytułem sentymentalny rajd tramwajowy. Spektakl był
nostalgiczno-humorystyczną próbą spojrzenia na Ziemię Cieszyńską
przez pryzmat minionych lat i zdarzeń, z przywołaniem związanych
z tym regionem prawdziwych i mitycznych postaci - jak stwierdziła
autorka scenariusza Renata Putzlacher.
Tramwaj stanowił w tym spektaklu element, który ponownie
po (aż) 84 latach miał połączyć oba miasta Cieszyn i Český Těšín, miał stać się symbolem ponownego
zjednoczenia, przełamania dzielącej nas granicy. |
 (fot. W.Przeczek www.tdivadlo.cz/tn) |
(fragmenty scenariusza)
| Zní houkačka – objevuje se tramvaj |
| VÝPRAVČÍ |
Tramwajem przez miasto mknę
na jawie albo we śnie? |
| VŠICHNI |
Zaczarowany tramwaj – začarovaná tramvaj
zaczarowany tramwajarz – začarovaný tramvaják
začarovaná noc... |
| VÝPRAVČÍ |
Zastávka Bahnhof! Těšínská tramvaj jezdila od nádraží
"ke slunci". |
| POLAK |
Bo właśnie przed gospodą "Pod Złotym Słońcem" cieszyński
tramwaj kończył swój bieg. |
| VÝPRAVČÍ |
Elektrická dráha v Těšíně byla nejmenším tramvajovým provozem
na našem území a jezdila pouhých 10 let. Linka jezdila v intervalu
10 minut, jízdní doba v jednom směru byla 12 minut. Stavba tratě,
vozovny a elektrárny byla zadána firmě AEG Vídeň a firmou Ringhoffer
Praha byly dodány čtyři motorové vozy. |
| POLAK |
Świetnie funkcjonująca linia tramwajowa działała tylko 10 lat – do podziału miasta. |
| VÝPRAVČÍ |
Tramvaj tu byla a není
Jen prchavost a snění... |
|
|
VŠICHNI |
Zaczarowany tramwaj
zaczarowany tramwajarz
zaczarowana noc... |
|
POLAK |
Do grona sześćdziesięciu miast monarchii austro-węgierskiej,
w których wprowadzono ruch tramwajowy, należał od 1911 roku również Cieszyn – główne miasto Księstwa Cieszyńskiego. |
|
|
Vjíždí těšínská tramvaj |
|
VÝPRAVČÍ |
Zastávka Olsabrücke! |
|
SLÁMA |
Hranice, která tu nikdy
nebyla, hranice uprostřed řeky. Přes řeku
most, na mostě koleje a na nich tramvaj. Co teď s ní?
Tramvaj tu byla a není
Jen prchavost a snění... |
|
CELNÍK |
Doklady prosím... Něco k proclení tu není? |
|
CELNÍK |
Kontrola dokumentów... A jak nie ma, to wysiadka! |
|
VÝPRAVČÍ |
Když rozdělili Těšín na dvě nerovné poloviny, musela zmizet z toho
města i tramvaj. Stalo se tak v roce 1921. Tramvajové vozy pak byly
předány do polské Lodže.
Tramvaj tu byla a není
Jen prchavost a snění...
Byla užitečná, malá a milá. Byla krásná... |
|
VŠICHNI |
Zaczarowany tramwaj
zaczarowany tramwajarz
zaczarowana noc... |
|
| VÝPRAVČÍ |
Zmizela hranice, zmizely překážky a zase můžeme jezdit od nádraží
"ke slunci". Vraťte nám tramvaj! |
| VŠICHNI |
Vraťte nám tramvaj! Vraťte nám
tramvaj! (Vyjede miniaturní elektrická
tramvaj) |
Modele cieszyńskiego tramwaju użyte w sztuce Těšínské Niebo - Cieszyńskie Nebe
zdjęcia udostępnione przez Těšínské divadlo
|
 |
 |
Fragment scenografii nazwiązujący do cieszyńskiego tramwaju
|
"Latający tramwaj"
|
 |
 |
Inny model uczestniczący w spektaklu |
Postój w rekwizytorni |
Na tramwaju
wierszyk napisany dla potrzeb dzieci usprawniających wymowę "R"
Tramwajowe trele, wieści,
o tramwajach opowieści.
Sprzed lat wielu trele,baju
o straszydle na tramwaju.
Właśnie tam na środku dachu
kot narobił wszystkim strachu.
Drapał groźnie w dach, drap, drap..
Jak podawał o ty gap,
dach aż brudny był od łap,
a z drapania powstał rap.
Kot ponuro pomiałkiwał,
przy drapaniu łbem swym kiwał.
Tramwaj struchlał od pomruku,
kocie łby zadrżały w bruku,
a kot ostrzył swe pazury,
aż leciały z dachu wióry.
Pewnie by tak jeszcze drapał,
lecz tramwajarz kota złapał.
Ten drapaka dał po szynie
i jak tramwaj po Cieszynie,
krąży niczym zjawa, widmo,
kiedy nie jest całkiem widno.
Ewa Dembiniok
|
